Polski nacjonalizm: Roman Dmowski

Roman Dmowski był jednym z najwybitniejszych polityków naszego narodu, publicystą, mężem stanu, ministrem spraw zagranicznych oraz współzałożycielem Narodowej Demokracji. Uznawany jest za głównego ideologa polskiego nacjonalizmu. Niemal każda partia prawicy o poglądach narodowych odnosi się w swoich postulatach do koncepcji i wizji Dmowskiego, gdyż Jego idee są nadal żywe i aktualne w dobie kryzysu Unii Europejskiej w aspekcie wewnętrznym jak i międzynarodowym.

Urodził się 9 sierpnia 1864 roku w Kamionku, gdzie uczęszczał do III Gimnazjum w Warszawie. Tam też był współzałożycielem tajnego kółka samokształceniowego. W 1886 roku uzyskał maturę by dalszą edukację kontynuować na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Trzy lata później został członkiem „Zetu” – Związku Młodzieży Polskiej oraz Ligi Polskiej.

W 1890 rozpoczął współpracę z tygodnikiem „Głos” i brał także czynny udział w obchodach 100 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Zorganizowano wtedy w Warszawie wielką manifestację patriotyczną. Rok później zakończył studia uzyskując dyplom „kandydata nauk przyrodniczych”, odpowiadający doktoratowi. Następnie udał się do Paryża w celu kontynuowania nauki.

12 sierpnia 1892 roku został aresztowany przez policję rosyjską gdy chciał przekroczyć granicę. Oskarżono go wtedy między innymi o udział w manifestacji z 1891 roku. Po pięciu miesiącach spędzonych w więzieniu śledczym w warszawskiej Cytadeli opuścił areszt i pomimo dozoru policyjnego wraz z Janem Ludwikiem Popławskim doprowadził do przekształcenia Ligi Polskiej w Ligę Narodową.

Zobacz także: Prawdziwe znaczenie pojęcia „Polska dla Polaków”

W listopadzie 1893 roku ogłoszono z kolei wyrok w jego sprawie, gdzie po zaliczeniu mu pobytu w Cytadeli w poczet kary, otrzymał pięcioletni zakaz przebywania na terenie zaboru rosyjskiego, a pierwsze trzy lata miał spędzić pod nadzorem rosyjskiej policji. Jednak w lipcu 1895 roku Roman Dmowski nielegalnie przekroczył granicę i osiadł we Lwowie, a jego teksty ukazywały się w „Przeglądzie Wszechpolskim”, którego to pisma został później redaktorem.

W czasie wojny rosyjsko-japońskiej podjął działania, które miały na celu uniemożliwienie realizacji planów PPS dotyczących wywołania powstania w Królestwie Polskim. W 1904 roku udał się do Tokio, gdzie przekazał japońskim politykom memoriały, w których przekonywał, że wsparcie antyrosyjskiego powstania na ziemiach polskich nie przyniesie Japonii żadnych korzyści. Skutkiem będą jedynie tragiczne następstwa dla samych Polaków. Ruch rewolucyjny (który wspierali Józef Piłsudski i Tytus Filipowicz) uważał za szkodliwy dla narodowej jedności i sprawy polskiej.

W 1905 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie zamieszkał na stałe pod własnym nazwiskiem. W listopadzie tego samego roku wziął udział w deputacji przedstawicieli Królestwa Polskiego do rosyjskiego premiera Sergiusza Wittego. Domagał się tam przywrócenia w Królestwie urzędu namiestnika, polskiego sądownictwa i systemu oświatowego obejmującego wszystkie etapy edukacji, a także proponował rozważenie zwołania do Warszawy polskiego sejmu.

Przez dwa lata kierował redakcją „Gazety Polskiej”, natomiast w latach 1907-1909 był posłem do II i III Dumy Państwowej, pełniąc funkcję prezesa Koła Polskiego. Dmowski bardziej obawiał się Niemiec niż Rosji, co wykazał w wydanej w 1908 roku książce „Niemcy, Rosja i kwestia polska”. Twierdził w niej, że Niemcy stanowią większe zagrożenie, gdyż poza potęgą militarną mają przewagę cywilizacyjną, która w przypadku opanowania wszystkich ziem polskich mogłaby doprowadzić do wynarodowienia Polaków.

Zobacz także: Czym jest Nacjonalizm? – część I

Roman Dmowski po wybuchu I wojny światowej wszedł w skład Komitetu Narodowego Polskiego i tam reprezentował orientację prorosyjską. Wokół siebie skupiał przedstawicieli Narodowej Demokracji oraz Stronnictwa Polityki Realnej. Zajęcie przez Niemcy Warszawy spowodowało, że w listopadzie 1915 roku Dmowski opuścił Rosję i wyjechał do Londynu, gdzie prowadził rozmowy z wieloma politykami, naukowcami i dziennikarzami przekonując ich do poparcia w odbudowie niepodległego państwa polskiego.

15 sierpnia 1917 r. został przewodniczącym powstałego w Lozannie Komitetu Narodowego Polskiego, który tworzyli politycy Narodowej Demokracji i Stronnictwa Polityki Realnej. 20 września 1917 r. KNP uznany został przez rząd francuski za oficjalną reprezentację Polski. W następnych miesiącach tę samą decyzję podjęły rządy Wielkiej Brytanii, Włoch i USA.

22 czerwca 1918 r. w Szampanii wręczył sztandary czterem pułkom powstającej we Francji Armii Polskiej, na czele której stanął gen. Józef Haller. W sierpniu 1918 r. wyjechał z Paryża do Stanów Zjednoczonych, gdzie zabiegał o poparcie Polonii amerykańskiej. We wrześniu i listopadzie tego roku dwukrotnie spotkał się z prezydentem T. W. Wilsonem.

Oceniając po latach działania Komitetu Narodowego Dmowski pisał: „Najważniejsze cele, któreśmy sobie na Zachodzie w swej akcji podczas wojny postawili, zostały urzeczywistnione. Zjednoczenie Polski i utworzenie państwa polskiego zostało przez sprzymierzeńców ogłoszone jako jeden z warunków pokoju. Polska już miała pozycję państwa sprzymierzonego; państwo to miało w Komitecie Narodowym organ z uznanymi oficjalnie atrybucjami rządu w sprawach zewnętrznych i wojskowych; miało urzędowe przedstawicielstwo dyplomatyczne w mocarstwach sprzymierzonych; Komitet Narodowy miał pod swą władzą armię polską, uznaną za sprzymierzoną i wojującą. Mieliśmy tym samym zapewniony udział w konferencji pokojowej, jako jedno z państw sprzymierzonych„.

Trzeba tu zaznaczyć – dodawał Dmowski – że osiągnięcie tej pozycji byłoby niemożliwe bez utworzenia armii polskiej na Zachodzie, a więc bez tego, co dla tej sprawy zrobiła Francja. Posiadanie armii, stojącej u boku sprzymierzonych, było jedyną naszą legitymacją do tytułu państwa sprzymierzonego, a co za tym idzie, do udziału w konferencji pokojowej. Legitymacja ta była niezbędna. Dobrze, że była uznana za wystarczającą. Inaczej, Polska ze swymi legionami, walczącymi po stronie państw centralnych, ze swym Królestwem listopadowym, ze swą Radą Regencyjną, z rządem warszawskim i z jego ciągle ponawianymi deklaracjami, musiałaby być przez państwa zachodnie uznana za sprzymierzeńca państw centralnych i w końcu znalazłaby się wśród zwyciężonych”.

Roman Dmowski, Polityka polska i odbudowanie państwa

W 1919 r. wraz z Ignacym Paderewskim reprezentował Polskę na paryskiej konferencji pokojowej. 28 czerwca 1919 r. wspólnie z nim podpisał w jej imieniu Traktat Wersalski. 10 września 1919 r. złożył podpis pod traktatem koalicji z Austrią w Saint-Germain, który pozostawiał sprawę Galicji wschodniej zawieszoną.

W czasie wojny polsko-bolszewickiej wszedł w skład powołanej 1 lipca 1920 roku Rady Obrony Państwa, z której ustąpił po dziewiętnastu dniach i wyjechał do Poznania. W latach 1919-1922 Dmowski był posłem na Sejm (wybrano go zaocznie podczas jego pobytu na konferencji w Paryżu). Od 27 października do 14 grudnia 1923 roku pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych w rządzie Wincentego Witosa.

Po przewrocie majowym w grudniu 1926 roku założył opozycyjny wobec władz rządowych Obóz Wielkiej Polski, organizację o charakterze pozaparlamentarnym i ponadpartyjnym. W 1928 roku przekształcił Związek-Ludowo Narodowy w Stronnictwo Narodowe. Stworzony przez Dmowskiego OWP był organizacją masową i liczył około 120 tysięcy członków. Stosował radykalne metody walki politycznej i prowadził działalność bojówkarską. Decyzją władz państwowych został rozwiązany w całym kraju w 1933 roku.

Roman Dmowski zmarł po długiej chorobie 2 stycznia 1939 roku w Drozdowie koło Łomży. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. W pogrzebie uczestniczyć miało około stu tysięcy osób.

W opublikowanych w 1903 roku „Myślach nowoczesnego Polaka” Roman Dmowski, przedstawiając najważniejsze założenia ideowe nacjonalizmu polskiego, pisał: „Jestem Polakiem […] nie dlatego tylko, że mówię po polsku, że inni mówiący tym samym językiem są mi duchowo bliżsi i bardziej dla mnie zrozumiali, że pewne moje osobiste sprawy łączą mnie bliżej z nimi niż z obcymi, ale także dlatego, że obok sfery życia osobistego, indywidualnego, znam zbiorowe życie narodu, którego jestem cząstką, że obok swoich spraw i interesów osobistych znam sprawy narodowe, interesy Polski jako całości, interesy najwyższe dla których należy poświęcić to, czego dla osobistych spraw poświęcać nie wolno. Jestem Polakiem – to znaczy, że należę do narodu polskiego na całym jego obszarze i przez cały czas jego istnienia (…) Wszystko co polskie jest moje: niczego się wyrzec nie mogę. Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie, ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada na naród za to, co jest w nim marne„.

Roman Dmowski był twórcą nowoczesnego polskiego nacjonalizmy czy też patriotyzmu i własnie przez to w wielu środowiskach, które nie uznają narodu jako najcenniejszą wartość wywołuje niechęć. Często oceniany jest przez pryzmat dzisiejszych standardów i dlatego też błędnie zarzuca się mu choćby antysemityzm. Taki osąd przez osoby związane z lewą stroną lub centrum jest błędny i krzywdzący, ponieważ wszelkie postacie i procesy historyczne należy rozpatrywać w kontekście danej epoki i na tle czasów, w których one żyły i działały. Inne bowiem prawa obowiązywały kiedyś niż teraz.

Ma to związek choćby z faktem, że Dmowski był antysemitą, lecz nie była to niechęć rasowa jak w przypadku niemieckiego nazizmu. Antysemityzm wynikał jedynie z dość dużej, niezasymilowanej żydowskiej warstwy społecznej, która odgrywała istotną rolę w życiu gospodarczym kraju i której nie do końca zależało na tym, aby Polska odzyskała niepodległość. Jak widać, jest to zupełnie inny antysemityzm niż ten, który doprowadził do wymordowania milionów Żydów w Niemczech i na terenach przez ten kraj okupowanych.

Do najważniejszych dzieł Romana Dmowskiego należą: „Myśli nowoczesnego Polaka” (1903), „Niemcy, Rosja i kwestia polska” (1908), „Polityka polska i odbudowanie państwa polskiego” (1925), „Kościół, naród, państwo” (1927) oraz „Świat powojenny i Polska” (1931). Był również autorem dwóch powieści opublikowanych pod pseudonimem Kazimierz Wybranowski: „W połowie drogi” (1931) i „Dziedzictwo” (1931).

Źródło: Marek J. Chodakiewicz, Jolanta Mysiakowska-Muszyńska, Wojciech J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy (2015 r.)

Summary
Polski nacjonalizm: Roman Dmowski
Article Name
Polski nacjonalizm: Roman Dmowski
Description
Roman Dmowski był jednym z najwybitniejszych polityków naszego narodu, publicystą, mężem stanu, ministrem spraw zagranicznych oraz współzałożycielem Narodowej Demokracji.
Author
Publisher Name
Portal Narodowy24.pl
Publisher Logo

Be the first to comment on "Polski nacjonalizm: Roman Dmowski"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*